Zorg aan de twee eindes van het leven

Het is nu alweer een half jaar geleden dat ik mijn tweede kind, mijn lieve dochter, op deze wereld mocht verwelkomen. En net als bij onze zoon waren mijn vrouw en ik erg blij met de fantastische zorg die wij voor en na de geboorte hebben mogen ontvangen.
Compleet met regelmatige spreekuren en controles, een individueel bevalplan die helemaal op onze wensen was aangepast en anticiperend, professioneel advies door de zorgverleners. En het beste was: Onze wensen werden niet alleen van tevoren gehord, er werd ook echt erna geluisterd en gehandeld toen het erop aankwam.

Mijn dagelijkse werk vind voornamelijk aan het andere einde van het leven plaats: de zorg in de laatste levensfase. Ik zorg voor mensen met een levensverwachting van minder dan 3 maanden die in een hospice verblijven of deze laatste tijd liever thuis in hun vertrouwde omgeving willen blijven.
Het valt me elke keer weer op hoe veel deze twee fases van het leven gemeen hebben. Er zijn natuurlijk in het oog springende verschillen: Tijdens je zwangerschap kijk je uit naar het nieuwe leven dat er nog voor je ligt, terwijl een stervende vooral terug kijkt op het leven dat achter hem/ haar ligt.
Voor de nieuwgeborene gaat het vooral om kennismaken met deze wereld en de mensen daarin, voor de stervende gaat het om afscheid nemen van het leven en mensen die hem/ haar lief zijn.
Een baby groeit en leert heel veel nieuwe vaardigheden en wordt zo steeds zelfstandiger, de stervende verliest vaak juist cruciale vaardigheden en wordt steeds afhankelijker van de hulp van anderen.
Geboorte wordt meestal geassocieerd met blijdschap en vreugde. Bij sterven denken mensen vooral aan verlies en rouw.

Een toch zijn er veel paralellen: Zwangerschap en stervensproces zijn kritische situaties in het leven waar je eerst mee om moet leren gaan.
Het gaat in beide gevallen om afgebakende periodes: 40 weken voor de zwangerschap en drie maanden “terminale” fase. Beide tijdsverwachtingengeven geven trouwens geen garanties: Het nieuwe leven kan eerder of later en helaas soms ook helemaal niet geboren worden. De dood kan soms eerder of later komen dan ingeschat en soms (voorlopig) helemaal wegblijven.
De zorg in beide fases is zo uniek dat er gespecialiseerde zorgverleners zijn: verloskundigen en kraamzorg voor de zwangere en haar baby, de palliatieve verpleegkundigen en artsen voor de stervende en diens naasten.
En misschien het meest relevante: In beide gevallen moet er anticiperend gedacht worden om te zorgen dat we niet alleen maar reageren op complicaties, maar om te streven dat deze al van te voren zo veel mogelijk ik kaart te brengen. Dat geeft de betroffene veiligheid. Door erover te praten neem je de angsten weg. En als er dan toch iets gebeurd, kan er sneller en vooral passender zorg verleend worden. Wat acute complicaties natuurlijk niet uitsluit, maar zelfs daarover moet men al nagedacht hebben, om verrassingen voor te zijn.

Maar wat ik dan niet begrijp: Als er zo veel vergelijkbaar is in deze periodes, hoezo is de zorg aan het begin van het leven zo goed georganiseerd en persoonlijk maar aan het einde van het leven zo vol gaten en vaak afstandelijk?
Waarom wordt een zwangere automatisch al doorverwezen naar de verloskundige, maar weet de stervende en zijn/haar  naasten zo vaak niet bij welke zorgverlener zij terecht kunnen met hun specifieke vragen en problemen in deze laatste fase.
Waarom mag een aanstaande moeder wel zelf bepalen hoe en waar zij wil bevallen, maar komt de stervende moeder toch nog zo vaak op een plek terecht die niet overeenkomt met haar wensen? Van drie mensen die thuis willen sterven, overlijdt er één niet op de plaats van wens, maar bijvoorbeeld in het ziekenhuis. (Zie Koekoek, B (2014, mei) Regie over plaats sterven. Apeldoorn: VPTZ)
Waarom wordt er bij een bevalplan wel geluisterd naar de uniekste en individueelste wensen maar wordt het de zorg aan het levenseinde toch vaak bepaald door richtlijnen en protocollen? Bestaat er überhaupt zoiets als een “stervensplan”?
Waarom mag ik aan het begin van het leven wel een uniek mens zijn, maar aan het einde van het leven zo vaak niet?

Wellicht zie ik de zorg rondom zwangerschap en bevalling en beetje door en roze bril. En misschien beschrijf ik de zorg rondom het levenseinde ook een beetje te somber. Maar toch sta ik niet alleen met deze inschatting: In een interview voor het vakblad ”Nursing” verteld longarts Sander de Hosson: “In de geboortezorg wordt volop geïnvesteerd, terwijl de zorg voor stervenden en ondergeschoven kindje is. Zo zonde. Beide horen gewoon bij het leven.” (Nursing, oktober 2016, pag.38)

Wat zou het toch mooi zijn als wij palliatieve zorgverleners net zo goed zichtbaar en georganiseerd zouden zijn als onze collega’s van de verloskunde. Wat zou het toch mooi zijn als iedere stervende een palliatieve zorgverlener aan zijn/ haar zijde heeft die hem/ haar en de naasten begeleiden door deze moeilijke periode. Wat zou het toch mooi zijn als sterven net zo een bijzondere ervaring zou worden als geboren worden.

Tenslotte: Net als je maar een keer geboren wordt, ga je ook maar een keer sterven. Laten we ervoor zorgen dat het meer dan alleen maar goed wordt… met oog voor de medemens.

Join the conversation

*

Zo kunt u samenSZorg bereiken:

Email: info@samenSZorg.nl

Mobiel: 06- 347 53 364
Bezoekadres:
Vredenburg 123
3328DJ Dordrecht